به گزارش ربات کشاورز به نقل از خبر آنلاین روزنامه خراسان نوشت: حالا در لایحه بودجه ۱۴۰۵، بند پرچالش جدول شماره ۱۴، با رقم ۲۹۰ همت برای یارانه نان، بار دیگر این پرسش را زنده کرده است که «ذی سود نهایی» این رقم دقیقاً کیست؟ نانوایی ها؟ مردم؟ یا حلقه دیگری در زنجیره تولید و توزیع؟
ابهام در راه بودجه؛ نانوا یا مردم؟
جزییات مصوبه نشان میدهد این رقم کلان بدون تغییر نسبت به نسخه اولیه لایحه دولت تثبیت شده، اما عبارت مبهم «پرداخت به ذی سود نهایی» در متن، دو مسیر بطورکامل متفاوت را در مقابل سیاست گذاران قرار داده است:
سناریوی اول: استمرار مدل فعلی یعنی تزریق یارانه به نانوایی یا آرد. در این مدل، قیمت نان برای مردم ثابت می ماند اما دولت هزینه واقعی را در پشت صحنه می پردازد. مزیت آن حفظ آرامش روانی جامعه است، اما بازهم خطراتی چون انحراف در شبکه مصرف و قاچاق آرد وجود دارد.
سناریوی دوم: پرداخت مستقیم یارانه به خانوارها در قالب نقدی یا کوپن یک میلیونی؛ نگاهی که شفافیت مالی و کاهش واسطه گری را در نگاه اول بالا می برد، ولی برگشت قیمت نان به نرخ «واقعی» می تواند تبعات اجتماعی سنگینی بر جای گذارد.
خاطره تلخ شوک های قیمتی
تجربه اصلاح بنزین و حذف ارز ترجیحی نشان داده است که فاصله میان برآوردهای ریاضی و واقعیت روانی بازار خیلی فاحش است. کارشناسان در آن زمان از اثر تورمی کمتر از۲ درصد سخن می گفتند، اما انتظارات تورمی این رقم را تا ۱۰ درصد افزایش داد. حال بیم آن می رود که آزادسازی قیمت نان نیز با ضریب حساسیت چندبرابر، همین مسیر را طی نماید و آرامش اقشار پایین را متزلزل سازد.
آیا «نظارت سیستمی» جایگزین افزایش قیمت می شود؟
برخی مدافعان آزادسازی قیمت ها، اختلاف شدید قیمت آرد دولتی (۹۰۰ تومان) و آرد آزاد (۲۰ هزار تومان) را دلیل تشکیل فساد و قاچاق می دانند. اما داده های سامانه هوشمندسازی نان (نانینو) تصویر متفاوتی ارایه می کند؛ با وجود افزایش شکاف قیمتی از ۱۶ برابر در سال ۱۴۰۱ به ۲۳ برابر در سال ۱۴۰۴، میزان مصرف آرد یارانه ای حدودا ثابت مانده است. این یعنی کنترل مبتنی بر تکنولوژی تا حد قابل قبولی توانسته جایگزین ابزار قیمتی شود؛ پس الزامی به تحمیل هزینه اجتماعی آزادسازی وجود ندارد.
عدالت توزیعی در آزمون جدید
مدافعان پرداخت نقدی، بر عدالت و شفافیت آن تاکید می کنند، اما واقعیت مصرف نان در ایران ناهمگون است. در مناطق روستایی و کم برخوردار، سرانه ی مصرف چند برابر شهرهای بزرگ است؛ ازاین رو یارانه یکسان برای همه، دقیقاً خلاف عدالت عمل می کند. تجربه حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی نیز نشان داد یارانه نقدی در مقابل تورم، سریع تر از آن چه تصور می شود بی اثر می شود، در حالیکه نان ارزان یک حمایت پایدار می باشد. ۱۷۳۰۲
منبع: ربات کشاورز